COĞRAFİ VERİ TABANLI SU VERİMLİLİĞİ BELGELENDİRME SİSTEMİ HAYATA GEÇİYOR

“Üretimde ve Hizmette Yeni Denklem: Su Verimliliği”

Küresel iklim krizi, artan kuraklık riski; hızla gelişen kentler, büyüyen sanayi üretimi ve artan tarımsal üretim ihtiyacı suyu artık yalnızca bir doğal kaynak olmaktan çıkararak stratejik bir rekabet unsuru haline getiriyor. Bu dönüşümün en somut yansımalarından biri ise son dönemde yayımlanan Su Verimliliği Müktesebatı.

31 Ocak 2023'te başlatılan Su Verimliliği Seferberliği ile birlikte kısa zamanda oldukça önemli adımlar atıldı. Aynı yıl içerisinde Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle yürürlüğe giren Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı ile su verimliliği için ulusal ve birleştirici bir vizyon çizilmiş oldu. Söz konusu belge kapsamında Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Avrupa Yeşil Mutabakatı, Paris Anlaşması gibi küresel girişimler referans alınarak su verimliliği stratejileri ve eylemleri belirlendi.

Sürecin devamında üretimde ve bireysel yaşamda su verimliliğinin kültüre dönüştürülmesi ve çarpan etkilerin artırılması için kentsel, endüstriyel, tarımsal ve bireysel su verimliliği uygulamalarını, tekniklerini ve yöntemlerini içeren 162 farklı sektör için su verimliliği rehberleri yayımlandı (https://www.suverimliligi.gov.tr/home/Yayinlar).

2024 yılında ise Su Verimliliği Yönetmeliği yayımlanarak su verimliliğine güçlü bir yasal zemin oluşturuldu. Su Verimliliği Yönetmeliği, suyun yönetimine ilişkin yaklaşımı hukuki çerçevenin yanı sıra uygulama pratiğini de yeniden tanımlıyor. Su verimliliği sistem yaklaşımı ile uygulamalar anlık eylemlerden öte kurumsal bir yönetim sistemi üzerinden ele alınıyor. Veriye dayalı tespitler, ölçülebilir hedefler, planlama ve izleme sistemi yükümlüler için kurumsal strateji haline geliyor.

Su Verimliliği Yönetmeliği ve sektörel su verimliliği planları ve rehberleri ülkemizi, kurumlarımızı ve üreticilerimizi geleceğe hazırlıyor. Söz konusu çalışmalarla iklim değişikliğine uyum kabiliyetimizin ve direncimizin artırılması hedefleniyor. Su verimliliği çalışmalarıyla “Risklere Hazırlıklı - Krizlere Dayanıklı Türkiye” vizyonu çiziliyor.

İklim Değişikliğine Uyumda Kalkan: Su Verimliliği Uygulamaları

Su verimliliği; üretim süreçlerinin optimizasyonu, atıkların ve enerji tüketiminin dolaylı olarak azaltılması ve çevresel risklerin yönetilmesi gibi çok boyutlu kazanımları da beraberinde getiriyor. Özellikle sanayi sektörü için bu dönüşüm kritik bir eşik anlamına geliyor. Su verimliliği uygulamaları sayesinde işletmeler hem su tüketimini hem de buna bağlı enerji giderlerini azaltabiliyor. Aynı zamanda çevresel risklerin yönetimi kolaylaşırken, sürdürülebilirlik performansı da somut verilerle ortaya konulabiliyor. Bu yönüyle su verimliliği, çevresel bir zorunluluğun ötesine geçerek ekonomik bir fırsat alanı da oluşturuyor.

“Su Verimliliği Belgesi: Uyum, Dayanıklılık ve Katma Değer”

Yönetmelik kapsamında mavi, yeşil ve turkuaz su verimliliği belgelendirme sistemi hayata geçiyor. Mavi Belge kapsamında su kullanımlarının kayıt altına alınması ve su verimliliğinin kurumsal kültüre dönüştürülmesi hedeflenirken, yeşil ve turkuaz belgelerle su verimliliği için altyapının ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi amaçlanıyor.

Su Verimliliği Belgesi; üretim ve hizmet süreçlerinde su verimliliği teknikleri ve mevcut en iyi tekniklerin uygulanmasıyla kullanılan suyun miktarının azaltılması, su kullanımının optimize edilmesi, kayıpların önlenmesi, atıksu oluşumunun minimize edilmesi ve mümkün olan alanlarda geri kazanım uygulamalarının yaygınlaştırılmasıyla döngüsel kullanımın sağlanması gibi uygulamaların pratiğe geçirilmesine zemin sağlıyor. Bu yönüyle su verimliliği belgelendirmesi, yalnızca çevresel sorumlulukların yerine getirilmesini değil, aynı zamanda kurum ve kuruluşların kaynak verimliliğini artırarak maliyet avantajı elde etmesini sağlarken, kurumsal prestijlerini de güçlendiriyor.

Mavi belge başvurularında yükümlünün kentsel, endüstriyel, tarımsal sektörde bulunmasına göre değişen geniş yelpazede bilgiler talep ediliyor. Bilgiler hem mevcut su kullanım durumunu tespit ediyor hem de su verimliliğinin artırılmasına yönelik hedeflerin ve eylemlerin plan dahilinde sistemli olarak uygulanmasına olanak sağlıyor.

 Belge kapsamında, kullanılan suyun kaynağı, su kullanım miktarı ve kullanım alanları, su verimliliği sağlayan tekniklerin ve ekipmanların kullanımı, yağmur suyu hasadı, gri su, arıtılmış atıksu gibi geleneksel olmayan kaynak kullanımı, yeşil alanlarda su kullanımı ve kurakçıl peyzaj uygulaması gibi kapsamlı bilgiler ediliyor.

Yeşil ve Turkuaz belgelendirme süreçlerinde ise kentsel, tarımsal ve endüstriyel faaliyetlerde uygulanacak su verimliliği teknikleri ve yöntemleri belge kriterleri olarak bağlayıcılık kazanıyor.

Yerel yönetimlerin; yeşil ve turkuaz su verimliliği belgesi alabilmesi için su kaybı oranının mevzuatta belirtilen seviyelerde olması, içme suyu sistemine yönelik izleme ve ölçüm sisteminin bulunması, kentsel atıksu arıtma tesisi çıkış sularının yeniden kullanılması, yeşil alanlarda kurakçıl peyzaj tekniklerinin ve geleneksel olmayan su kaynaklarının kullanılması gibi kriterleri karşılaması gerekiyor.

Endüstriyel faaliyetlerde yeşil ve turkuaz belgelendirme için su verimliliği rehber dokümanlarında yer alan mevcut en iyi tekniklerin uygulanması, toplam su kullanımının belirli bir oranda geleneksel olmayan su kaynaklarından karşılanması, atıksuların geri kazanılarak yeniden kullanılması gerekiyor.

Tarımsal işletmelerin yeşil ve turkuaz belgelendirme sürecinde ise uygun modern basınçlı sulama yöntemlerinin (damla sulama/yağmurlama sulama) kullanılması, su kullanımına yönelik ölçüm ve izleme sistemi bulunması, üretim planlamasına uygun üretim yapılması, geleneksel olmayan su kaynaklarının kullanılması yükümlüler tarafından karşılanacak kriterler arasında yer alıyor.    

Su Verimliliği Bilgi Sistemi Hizmete Alındı

Su verimliliği belgelendirme sürecinin yürütüleceği Su Verimliliği Bilgi Sistemine https://csys.tarimorman.gov.tr/  adresinden erişim sağlanabiliyor. Sistem e-devlet entegrasyonu ve coğrafi veri altlığı ile hizmet sunuyor. Su Verimliliği Belgesi süreçleri yalnızca sistem üzerinden yürütülecektir.

Sistem, faaliyetlerin su kullanımının sistematik biçimde izlenmesini, iyileştirmesini ve sürdürülebilirlik performansları belgelendirmesini sağlayan önemli bir araç olarak öne çıkıyor. Sistem ile, verilerin mukayesesi, analizleri, iç kontrolleri sağlanırken, karar-destek sistemlerine altlık oluşturulacak veri havuzu oluşturuluyor. Yoğun su kullanımı olan sektörler ve faaliyetlerin analizi ile su kaynakları üzerindeki bölgesel ve sektörel baskıların belirlenmesine altlık oluşturuluyor.

Eğitim ve Bilgilendirme Toplantıları ile Sektörel Kapasite Artırılıyor

Su Verimliliği Belgesine ilişkin olarak yerel yönetimlerin, sanayi kuruluşlarının, turizm tesislerinin, tarım işletmelerinin, havalimanlarının, üniversitelerin, kamu kurumlarının temsilcilerine bilgilendirme toplantıları ve eğitimler Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından tüm illerde devam ediyor. İl Su Kurulu toplantıları ve münferit programlar ile sektör bilgilendirmeleri yapılıyor. Sektörün kullanımına ilişkin kılavuzlar https://csys.tarimorman.gov.tr/ adresinde yer alıyor.

Su Verimliliği Belgelendirmesinin Uluslararası Ölçekte Önemi

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülen su verimliliği belgelendirmesinde Mavi, Yeşil ve Turkuaz seviyelerinde verilen Su Verimliliği Belgeleri, suyun etkin ve sürdürülebilir kullanımını teşvik ediyor. Su verimliliğinde dijital dönüşüm ile suyun her damlasını kayıt altına alan coğrafi bilgi sistemi tabanlı su verimliliği yönetim sistemi oluşturuldu.

Su verimliliği belgesi, kurumların kaynakları etkin kullandığını göstermesi açısından uluslararası rekabet gücünü artırıyor. Uluslararası ticarette su ayak izi göstergelerinin önemi giderek artıyor. Avrupa Yeşil Mutabakatı ile kaynak verimliliği teşvik edilirken ülkelerin su ayak izi konusunda kapasite gelişimi ve su ayakizi değerlendirmeleri öne çıkıyor. Su Verimliliği Bilgi Sistemi ile ülkemizde üretimin su ayakizinin tespitine yönelik altlık oluşturuluyor. Su Verimliliği Belgesi ile kurum ve kuruluşların uluslararası iş birliklerine katılımı ve tedarik zincirlerine entegrasyonu teşvik ediliyor, yeşil finansmana erişimi kolaylaştırılıyor.